De signaalhond is een assistentiehond, getraind om dove en slechthorende mensen te assisteren door het signaleren van omgevingsgeluiden die zij niet oppikken. De signaalhond reageert op verschillende geluidsbronnen, zowel binnenshuis als buitenshuis. Doven en slechthorenden kunnen zich rustiger voelen met een geleidehond die reageert op signalen waar de hond op getraind is, zoals een naderende auto, tram of bus, of fietsers die van achter af komen; maar ook een omroepmededeling in de trein of op het station. De signaalhond heeft een geluidsindicerende functie maar heeft tevens als hoofddoel een gezelschapsfunctie. Hiernaast kan het beschermende aspect een belangrijke rol spelen. Dit is afhankelijk van de wensen van de gebruiker c.q. dove/slechthorende.
Veelal wordt opgemerkt dat de samenleving prettiger en communicatiever reageren op doven/slechthorenden wanneer ze vergezeld gaan van een signaalhond.

Een signaalhond wordt speciaal getraind om te reageren op geluiden die mensen (en honden) als gewoon aannemen. De getrainde hond kan signaleren wanneer een geluid geproduceerd wordt en aangeven waar het geluid vandaan komt (= geluidsbron).

Honden kunnen getraind worden om te reageren op de volgende mogelijke geluidsbronnen:

 

GELUIDSBRONNEN IN HUIS

• Deurbel
• Kloppen op raam of deur
• Rookmelder alarm
• Kookwekker, oven of magnetron klok
• Huilen van een baby
• Familielid of iemand anders die de naam van de gebruiker c.q. dove/slechthorende roept
• Kind dat ‘mamma’, ‘papa’ of een ander woord voor een gezinslid roept
• Telefoon
• Wekker
• Computergeluiden
• Toeteren van auto in garage of oprijlaan

GELUIDSBRONNEN BUITENSHUIS

• Sirene van politie, brandweer of ambulance en aangeven waar het vandaan komt
• Brandalarm op de werkvloer
• Onderscheiden van de (tekst-)telefoon van de gebruiker c.q. de dove/slechthorende van alle andere telefoons op de werkvloer
• Naam van de gebruiker c.q. de dove/slechthorende als een collega roept
• Mobiele telefoon
• Toeterende voertuigen van dichtbij

ANDERE MOGELIJKE TAKEN

• Terugbrengen van gevallen voorwerpen of waarschuwen dat er voorwerpen gevallen zijn, zoals sleutels, geld of andere toebehoren
• Veiligheid
• Notities overbrengen tussen familieleden
• Berichten overbrengen tussen gezinsleden/partners, gebruik makend van voorwerpen die ergens voor staan zoals laten weten dat het etenstijd is of dat er direct hulp nodig is
• De hond kan de gebruiker c.q. dove/slechthorende zoeken en naar degene brengen die roept
• Waarschuwen bij naderend verkeer van achteren of plotseling van richting veranderende voertuigen. Dit is een taak die beroep doet op het intelligente ongehoorzaamheidprincipe van een signaalhond

Signaalhonden zijn getraind om te reageren op specifieke geluiden. Het reageren en signaleren kan enkelvoudig zijn: signaleren van de gebruiker c.q. dove/slechthorende en bij de gebruiker c.q. dove/slechthorende blijven. Bijvoorbeeld het reageren op de wekker, de gebruiker c.q. dove/slechthorende wakker maken om dan daar te blijven. Het is niet nodig dat de hond de gebruiker c.q. dove/slechthorende vertelt waar de wekker zich bevindt. Een dubbelvoudige signalering is complexer. De signaalhond waarschuwt de gebruiker c.q. dove/slechthorende en brengt vervolgens de gebruiker c.q. dove/slechthorende naar de geluidsbron, zoals een deurbel.

De dubbelvoudige signalering is uiterst handig maar moeilijk aan te leren naarmate meer geluidsbronnen gesignaleerd moet worden. Het signaleren zelf kan op verschillende manieren die vaak hondgebonden zijn. Een zachte aanraking, opspringen, blaffen, rondspringen of zelfs tegenhouden van de baas zijn denkbare signaleringen. Allemaal verschillende mogelijkheden die afhankelijk zijn van de hond, maar ook van de baas. Wanneer de gebruiker c.q. dove/slechthorende vraagt “waar?”, is het de taak van de signaalhond om dan de gebruiker c.q. dove/slechthorende te brengen naar de plaats waar het geluid vandaan komt. De signaalhond heeft geleerd niet te blaffen als de deurbel gaat, alhoewel sommige honden toch zullen blaffen als natuurlijke reactie op een ‘indringer' aan de deur. De signaalhond heeft geleerd om, in plaats van te blaffen, de gebruiker c.q. dove/slechthorende op te zoeken, waarschuwen en op commando ("waar?") naar de geluidbron te gaan. Deze visuele reactie leidt de gebruiker c.q. dove/slechthorende naar de plaats waar het geluid vandaan komt.

De functie van een signaalhond beperkt zich niet tot het waarschuwen bij geluiden. De capaciteiten van een hond reiken verder. Het oppakken van voorwerpen die zijn gevallen en het terugbrengen ervan is een mogelijk extra taak. Andere taken kunnen ontwikkeld worden zoals persoonlijke bescherming buitenshuis. Deelname aan een hondensport kunnen zorgen voor een meerwaarde in het sociaal leven. Toegevoegde taken zijn afhankelijk van waar de gebruiker c.q. dove/slechthorende belang bij heeft of behoefte aan heeft. Elke signaalhond krijgt een basistraining in gehoorzaamheid met commando's zoals: volg, zit, af, blijf en kom. Gebarentaal kan gebruikt worden: de signaalhond is getraind om te reageren op alle gehoorzaamheidscommando's die gegeven worden in gebaren of met stem.

Een hond als gezelschapsdier / maatje is een ander denkbaar gegeven waar we niet op hoeven te trainen: dit is natuurlijk aangeboren! De gebruiker c.q. dove/slechthorende hoeven alleen dit gevoel op te wekken door een band te ontwikkelen tussen hond en baas.

MINIMUM VEREISTEN VOOR SIGNAALHONDEN

De hond moet basale gehoorzaamheidsvaardigheden hebben waarvan het commando met gebaren of stem gegeven wordt zoals: zit, kom, af, voet en terugkomen.

De hond moet sociale vaardigheden hebben en mag dus; geen agressie tonen, niet ongewenst blaffen, niet bijten, niet happen of grommen, niet ongewenst opspringen tegen vreemden, niet bedelen en niet aan andere personen snuffelen.

Geluidssignalering: bij het horen van een geluid moet de hond fysiek contact maken met de gebruiker c.q. dove/slechthorende en deze naar de bron van het geluid brengen. Alle honden moeten getraind worden op het signaleren van minimaal drie (3) geluiden.

Identificatie van de signaalhond en de gebruiker c.q. dove/slechthorende gebeurt met een gelamineerde identiteitskaart met daarop een foto van de hond en een foto van de geleider, en hun namen. De hond krijgt een oranje vest waarop helder vermeld staat dat het een signaalhond betreft (Hearing Dog) en een halsband met vermelding van signaalhond.

Bij de start van de training krijgt iedere hond een grondige medische keuring om er zeker van te zijn dat de hond geen fysieke problemen heeft die het werk zouden bemoeilijken.

ENKELE PIONIERS

Men kan het als een paradox zien dat dove of slechthorende mensen zelf hun signaalhond trainen. Dit is echter zeer goed mogelijk, zoals wel blijkt uit de volgende pioniers:

Tammo Bakker, laatdoof, die in 1978 de eerste geleidehond voor doven zelf heeft afgericht in Nederland.

Martha Hoffman uit Californie, USA, is trainer bij de San Fransisco SPCA en betrokken in het trainen van signaalhonden. Martha Hoffman is zelf zwaar slechthorend en schreef een boek over dit onderwerp: “Lend me an ear” (Leen mij een oor).

Angus Mc Donald, gerelateerd aan Hearing Dogs for Deaf people in Nieuw Zeeland is doof en hondentrainer.

The Wicklunds uit Arizona, USA, zijn oprichters van www.hearingimpaired.net en trainden hun eigen witte Duitse Herder tot signaalhond.

Thamara Meirovich en Tracy van Eek uit Israel, zijn oprichters van The Hope Charity Project en trainden hun eigen Labrador tot blindegeleidehond + signaalhond + hulphond. Thamara is doofblind en Tracy is doof.